شهر فرنگ

اکو شهرمدرن برای امروز سالم مثل دیروز

نویسنده: امین زمانی
یك سوال، اكوشهر یعنی چه؟ انسان‌ها از ابتدای تاریخ، زندگی در کنار یکدیگر را انتخاب کردند؛ زیرا در این مسیر می‌توانستند به یکدیگر کمک کرده و جامعه‌ای ساده، ولی هماهنگ کنند. این سیستم در طول تاریخ پیشرفت کرد تا شهرها به‌وجود آمد و زندگی‌ها گسترده‌تر شد...
یك سوال، اكوشهر یعنی چه؟ انسان‌ها از ابتدای تاریخ، زندگی در کنار یکدیگر را انتخاب کردند؛ زیرا در این مسیر می‌توانستند به یکدیگر کمک کرده و جامعه‌ای ساده، ولی هماهنگ کنند. این سیستم در طول تاریخ پیشرفت کرد تا شهرها به‌وجود آمد و زندگی‌ها گسترده‌تر شد. این روند حالا به‌جایی رسیده است که شهر به یکی از ارکان اصلی این کره‌ خاکی تبدیل شده‌اند و عملاً می‌توان گفت هیچ خانواده‌ای روی کره زمین نیست که در شهر یا روستایی زندگی نکند. با پیشرفت شهرها بسیاری از مشکلات جوامع گذشته از بین رفته است؛ ولی مشکلات جدید در پی شرایطی پیش‌آمده است که برخی از آن‌ها در شهرهای گذشته اصلاً معنا نداشتند و مردم آن روزگار گمانش را نمی‌کردند که روزی بشر به این مشکلات دچار شود. از‌جمله مشکلاتی که این روزها بسیاری از شهرهای بزرگ با آن دست و پنجه نرم می‌کنند می‌توان به مسئله انرژی، محیط زیست، آلودگی و از این دست اشاره کرد؛ مشکلاتی که پیش از این نبوده است. دانشمندان همه این مشکلات را تنها با یک کلمه پاسخ می‌دهند و آن «اکوشهر» است؛ ایده‌ای که باید بیشتر به آن پرداخت تا با جزئیات آن آشنا و متوجه شد که به چه شهرهایی «اکوشهر» می‌گویند و تأثیر آن‌ها در از‌بین‌بردن مشکلات چگونه است. آیا به‌زودی شاهد جهانی خالی از هر گونه مشکل ناشی از تولید و مصرف انرژی خواهیم بود؟ این پرسشی است که خیلی زود به پاسخ آن دست خواهید یافت.

اکوشهر چیست؟
قبل از وارد‌شدن به بحث درباره اینکه چه‌چیزهایی سبب می‌شود تا یک شهر به اکوشهر تبدیل شود باید به‌طور کلی با این اصطلاح و ریشه‌های آن آشنا شویم. اکوشهر منطقه‌ای است که تمام سازه‌های آن نکات ریز حفاظت از محیط زیست و مصرف درستِ انرژی را در خود جای داده‌اند. هدف اصلی از پدید‌آمدن اکوشهرها حذف کامل کربن‌های ایجاد‌شده به‌وسیله انواع سوخت‌ها، به‌ویژه سوخت‌های فسیلی است. همچنین قرار است در این شهرها تنها از انرژی‌های تجدید‌پذیر استفاده شود. البته در کنار این موارد می‌توانیم به این موضوع اشاره کنیم که اکوشهرها توانایی آن را دارند تا فقر در شهر را کم کنند و وضعیت سلامت را بهبود بخشند.  ایده‌های اولیه اکوشهر در سال 1975 میلادی و در یک شرکت محیط زیستی به‌نام «Urbon ecology» در کالیفرنیا به‌وجود آمد که توسط «ریچارد رجیستر» هدایت می‌شد. در آن زمان هدف از این ایده،‌ ساخت دوباره‌ شهرها بود تا بتوانند تعامل بیشتری با طبیعت داشته باشند. آن‌ها در گام نخست درخت‌های بیشماری را در خیابان‌ها کاشتند و سپس با ساخت سلول‌های خورشیدی و گلخانه‌هایی که با این سیستم کار می‌کردند، در ایجاد فرهنگ سالم زیستی کوشیدند. قدم دوم آن‌ها انتشار مجله‌ای به‌نام «شرکت» بود که برای نخستین‌بار در سال 1987 چاپ شد و گام‌های مهمی را در ایجاد فرهنگ اکوشهر در میان مردم آن زمان برداشت.  در سال 1990 ریچارد رجیستر کنفرانسی بین‌المللی را برگزار کرد که ویژگی‌های اکوشهر را برای همه شرح می‌داد و از همه دنیا درخواست کرد تا ایده‌های خود را در این زمینه ارائه دهند. او سپس شرکتی را برای ساخت‌و‌سازهای اکوشهری ایجاد کرد و به‌کمک آن توانست پیشرفت‌هایی جهانی را در زمینه اکوشهر داشته باشد. پس از آن نیز جلسات و کنفرانس‌های اکوشهر هر چند سال یک‌بار در کشورهای مختلف برگزار می‌شود که آخرین آن‌ها در سال 2015 و در شهر دبیِ امارات بود.

سه ویژگی اصلی اکوشهر
حال که با مفهوم اصلی اکوشهر آشنا شدیم، به‌سراغ این نکته می‌رویم که به‌واقع به چه شهرهایی اکوشهر گفته می‌شود؟ در پاسخ باید گفت که هر اکوشهر باید حداقل سه ویژگی زیر را داشته باشد:   استفاده از یک سیستم حمل‌ونقل کاملاً سالم که به‌هیچ‌عنوان کربن تولید نمی‌کند. این سیستم‌های حمل‌و‌نقل می‌توانند مترو، مونوریل یا واگن‌های تراموای شهری باشند که از سوخت‌های تجدیدپذیر استفاده می‌کنند و کمترین آسیب را به محیط زیست وارد می‌کنند. همچنین در این زمینه، داشتن یک چهارچوب حمل‌و‌نقل به‌صورت ابتدا پیاده‌روی، دوم دوچرخه‌سواری و سوم وسایل حمل‌و‌نقل عمومی هم می‌تواند به تبدیل‌شدن شهر به محلی سالم کمک کند.
داشتن سیستم قوی برای استفاده از فضولات و مواد هدر‌رفته، مانند آب. داشتن یک سیستم قوی فاضلاب که بتواند میزان هدر رفت آب را به‌صفر برساند برای هر اکوشهری لازم است. همچنین در اکوشهرها استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیر که در رأسِ آن‌ها انرژی خورشیدی قرار گرفته است، یکی از مهم‌ترین موارد به‌شمار می‌آید.  افزایش انگیزه برای کشاورزی و درختکاری‌های شهری که می‌توانند به آب‌و‌هوای یک شهر کمک کنند. هر اکوشهر به محیطی سرسبز و هوایی عاری از هر گونه آلودگی نیاز دارد. همچنین در این گونه شهرها تمام آسیب‌های محیط زیستی با برخوردهای قانونی جواب داده می‌شود و تمامی نهادها برای رفع سریع‌تر این آسیب همکاری می‌کنند.

تأمین و استفاده از آب و انرژی در اکوشهر
اکوشهر جنبه‌های مختلف و در نوع خود، ویژگی‌های مهمی برای بررسی دارد؛ ولی دو نکته بسیار مهم که برای هر جامعه‌ای حیاتی است، مسئله تأمین آب و انرژی لازم برای شهری با جمعیت فراوان است. زمانی که حواستان به هیچ‌چیز نیست و طبیعت ارزشی ندارد، داشتن شهر کار بسیار آسانی است؛ زیرا تنها باید طبیعت را تخریب کنید، خانه بسازید و مسیرهای جنگل را تبدیل به جاده‌های پُر‌ترافیک کنید؛ ولی وقتی طبیعت در جایگاه نخست قرار می‌گیرد، کار بسیار سخت خواهد شد و باید نکات بیشماری را رعایت کنید. نخستین نکته، به‌دست‌آوردن نوعی انرژی پاک و بی‌خطر برای تأمین نیازهای شهر است.
اکوشهر برای تأمین نیازهای انرژی خود از موارد تجدیدپذیر استفاده می‌کند که معمولاً به سه نوع‌: انرژی باد، انرژی خورشیدی و بیو‌گازها تقسیم می‌شوند. توربین‌های بادی یکی از بهترین انواع استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر است که تنها می‌توان در مناطق خوش آب‌و‌هوا و البته با قابلیت وزش دائمی باد از آن‌ها استفاده کرد. توربین‌های بادی به‌خوبی می‌توانند نیازهای انرژی یک شهر را پشتیبانی کنند. به‌تازگی امکاناتی ساخته شده است که اجازه می‌دهد برج‌های بلند به‌صورت اختصاصی، سیستمی از نوع توربین بادی داشته باشند که در این صورت دیگر نیازی به استفاده از برق شهری ندارند. همچنین استفاده از سیستم‌های تهویه هوا نیز در این قبیل برج‌ها نیز به‌حداقل خواهد رسید. در حال حاضر این سیستم روی یکی از برج‌های لندن استفاده می‌شود.
همچنین انرژی‌های ضروری برای شهر را می‌توان از مزرعه‌های خورشیدی تأمین کرد. برای استفاده از این سیستم دو راه وجود دارد. نخستین راه نصب سلول و پنل‌های خورشیدی در هر خانه است که هر فرد می‌تواند برای استفاده شخصی‌اش از این پنل‌ها خریداری کرده و نیروی مورد نیاز خانه را خود تأمین کند. راه دوم به دولت و شهرداری وابسته است که در این روش، این نهاد‌ها باید با ایجاد زمین‌هایی مخصوصِ این کار، مزرعه‌های خورشیدی ایجاد کنند تا بتواند برق و انرژی لازم برای شهر را تأمین کنند. سلول‌های خورشیدی در کنار توربین‌های بادی می‌توانند هر شهری را برای هزاران سال، از هر گونه سیستم برق‌رسانی بی‌نیاز کنند. جالب اینجاست که در این شرایط محیط زیست کمترین آسیب را خواهید دید و پس از چند سال دیگر هیچ شهری مشکل آلودگی و محیط زیست نخواهد داشت.
در بحث بعدی، یعنی آبِ شهر نیز استفاده از سلول‌های خورشیدی می‌توانند نقش بسزایی ایفا کنند. در برخی از شهرهای دنیا برای ایجاد آب گرم مصرفی هم از پنل‌های خورشیدی استفاده می‌شود که در این صورت استفاده از سوخت‌های فسیلی و گازی را به‌حداقل خواهد رسید. عامل سوم برای ایجاد انرژی هنوز به‌طور چشمگیر فراگیر نشده است و تحقیقات روی آن‌ها هنوز ادامه دارد و آن بیوگازها هستند که می‌توان آن‌ها را انرژی تجدید‌پذیر آینده نامید. در بیوگازها از مواد طبیعی و آلاینده‌هایی که در طبیعت وجود دارد به‌همراه آب‌هایی که به‌هدر رفته‌اند و دیگر قابل استفاده نیستند، سوخت تولید می‌شود. این سوخت می‌تواند در هر کاری از حمل‌و‌نقل تا تأمین برق استفاده شود.
اکوشهرها جدای از انرژی، نگاه ویژه‌ای به‌مقوله آب دارند. این روزها آب به یکی از مهم‌ترین چالش‌های هر شهری تبدیل شده است و به‌راحتی می‌توان کمبود آب آشامیدنی را در سراسر دنیا احساس کرد. هدف یک اکوشهر از‌بین‌بردن همین نگرانی‌ها و ایجاد فضایی امن از نظر آبی است. در اکوشهر هدف، استفاده صددرصد درست از آب خواهد بود؛ به‌طوری‌که حتی یک قطره آب از بین نرود و تا حد امکان میزان استفاده از آب نیز کاهش یابد. نصب سیستم‌های برداشت آب باران، ایجاد سیستم‌های دقیق برای فاضلاب شهری دو عامل اصلی برای داشتنِ اکوشهر است. همچنین ایجاد سیستم‌های درست آبیاری فضای سبز و ایجاد زمینه برای کم‌کردن میزان آبیاری و در مقابل رشد خوب گیاهان، از‌جمله راهکارهایی است که این روزها محققان در حال پژوهش و کار روی آن هستند.

نمونه‌‌ای از اکوشهر واقعی
می‌توانیم شهر «فرایبورگ» در آلمان را بهترین نمونه از یک اکوشهر تقریباً کامل بدانیم که از دهه 70 میلادی تا به امروز روی این موضوع کار کرده و اکنون به یکی از شهرهایی تبدیل شده است که هر کشوری آرزوی داشتن آن را دارد. این شهر در زمینه‌های انرژی، حمل‌و‌نقل پیشرفت‌های بسیاری داشته و بیش از چهار دهه است که سعی در رسیدن به مهم‌ترین اهداف خود دارد. این شهر ابتدا به‌سراغ انرژی‌های تجدید‌پذیر رفت و اهدافش به‌گونه‌ای تنظیم شد که امروز به آن «پایتخت خورشیدی دنیا» گفته می‌شود. فرایبورگ مهد استفاده از انرژی خورشیدی است؛ به‌طوری‌که نخستین استادیوم ورزشی به‌تمامی خورشیدی و نخستین آسمانخراش که تنها با انرژی خورشیدی کار می‌کند در این شهر ساخته شده است. در طول چهار دهه گذشته فرایبورگ به شهری تبدیل شده که پیشرفت و توسعه‌ گسترده‌ای در عرصه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌دست آورده و اطلاعات به‌دست‌آمده‌ آن‌ها دانشمندان کل دنیا را یاری می‌کند. همچنین این شهر میزبان دانشگاه فرانهوفر است که بزرگ‌ترین مؤسسه و دانشگاه در زمینه انرژی خورشیدی در کل اروپاست.  همان‌طور که اشاره کردیم این اکوشهر در زمینه حمل‌و‌نقل هم پیشرفت‌های گسترده‌ای داشته است و در حال حاضر نزدیک به 500 کیلومتر مسیر ویژه دوچرخه‌سواری و بیش از 5‌هزار ایستگاه پارک دوچرخه در آن تعبیه شده است. همچنین مرکز این شهر برای خودرو‌ها به‌عنوان منطقه ممنوعه شناخته می‌شود و به همین دلیل بسیاری از مردم شهر استفاده از دوچرخه و وسایل نقلیه عمومی را به هر گزینه‌ دیگری ترجیح می‌دهند. در حال حاضر فرایبورگ به‌دنبال ایجاد سیستم‌های پیشرفته برای مدیریت پسماندها و مواد بازیافتی است تا به‌کمک آن‌ها سوخت جدیدی برای تأمین انرژی شهری و همچنین راهی برای کاهش آلودگی هوا ایجاد کند. به‌علاوه این شهر به‌عنوان یک از سبزترین شهرهای اروپا شناخته می‌شود که نزدیک به 43 درصد از آن را درختان تشکیل داده‌اند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code